کیان احمدی دانشجوی کارشناسی ارشد مهندسی کامپیوتر-سیستم های اتوماسیون

اتوماسیون در زبان یونانی باستان به معنی خود فرمان (( Self dictated می باشد. رباتیزه کردن،اتوماسیون صنعتی یا کنترل عددی به معنی استفاده از ابزار های کنترلی (مثلا کامپیوتر) به جای انسان برای کنترل ماشین آلات صنعتی و پروسه های موجود در آن است.

در حیطه صنعتی سازی اتوماسیون قدم بعدی مکانیزه سازی است. به این شکل که مکانیزه سازی (Mechanization) ماشین را جایگزین نیروی فیزیکی انسان می کند ( در حقیقت نیروی ماشین را به کمک انسان می فرستد تا از نیروی فیزیکی خود کمتر بهره بگیرد.) و اتوماسیون نقش احساس و نظارت مستقیم انسان را در صنعت به شکل چشم گیری کاهش می دهد.

کامپیوترهای کوچک و خاص  صنعتی که به کنترلگرهای منطقی برنامه پذیر(PLC )  معروفند به شکل گسترده ای برای پردازش اطلاعات بدست آمده از حسگر های دستگاه های ورودی-خروجی بکار می روند. واسط های ماشین-انسان (HMI) یا واسط های کامپیوتر انسان ( CHI  ) داده های دریافتی از PLC، RTU وسایر قطعات کامپیوتری را در سطوح بالاتر کنترلی ومدیریتی بررسی کرده گزارش های لازم را تولید می کنند و کوچک ترین تغییرات را ثبت نموده و نمایش می دهند. کاربرانی که نظارت (Monitoring) بر این سیستم را انجام می دهند مهندسین ساکن (Stationary Engineers ) نامیده می شوند.

اتوماسیون از دید اجتماعی

هنگامی که برای اولین بار مبحث مکانیزه سازی و پس از آن اتوماسیون مطرح شد. دیدی بسیار منفی در جامعه کارگری ایجاد گشت.چراکه تصور بر این بود که این سیستم های نوین باعث ایجاد بیکاری فراوان در جامعه خواهد شد وتعداد زیادی شغل از بین خواهد رفت. اما نکته مهم این است که اتوماسیون خود باعث ایجاد شغل های جدیدی برای کارگران و کارمندان آموزش دیده (Skilled Workers)  می شود که این کارگران با توجه به تخصصی که دارند حقوق بهتری دریافت خواهند کرد. به این شکل شغل های جدیدی برای قشر تحصیلکرده تر ایجاد می شود که موجب تشویق جامعه به تحصیل و پیشرفت فکری و فرهنگی جامعه می گردد. پس از دهه 90 با بوجود آمدن تکنولوژی اطلاعات  (IT)  شغل های جدید و درآمدزایی برای اقشار مختلف ایجاد شد.

اتوماسیون امروزی

امروزه هدف از اتوماسیون برای شرکت های تولیدی از اهداف اولیه ای چون کاهش هزینه ها و افزایش تولید به اهداف والاتری چون افزایش کیفیت محصول و انعطافپذیزی (flexibility) سیستم ؛ تغییر یافته است. در گذشته هدف از اتوماسیون افزایش تولید و کاهش هزینه ها بود که بدون دور اندیشی صورت می گرفت. تعبیر این سیستم ازکارگر حرفه ای کسی بود که ماشین را تعمیر کرده و آن را مدیریت کند. امروزه اتوماسیون در درجه اول برای افزایش کیفیت در فرآیند تولید استفاده می شود. جنبه دیگری که در اتوماسیون به آن توجه می شود انعطافپذیری سیستم است که برای تغییر محصول مجبور به تغییر تمامی خط تولید نباشیم. اتوماسیون خصوصا به کمک HMI  در سطح مدیریتی کارایی به سزایی دارد. چراکه علاوه بر کنترل سیستم ، جمع آوری و هماهنگ سازی اطلاعات و نمایش آن درسطوح مختلف مدیریتی را امکان پذیرمی سازد. کنترل سیستم به کمک HMI  از راه دور و به سادگی امکان پذیر است.

اتوماسیون و امنیت کار

در زمینه امنیت کار تقریبا همه با اتوماسیون موافقند چراکه در بسیاری از صنایع که برای انسان خطراتی وجود دارد (نظیر صنایع اتمی و شیمیایی) سیستم های مکانیزه از جایگاه والا و موثری برخوردارند. در عین حال در بسیاری از صنایع میزان دقت لازم به هیچ وجه توسط انسان دستیافتنی نیست. در اینگونه محیط ها نیز فقط باید از دستگاه های اتوماتیک و کنترل شده توسط کامپیوتر استفاده کرد.

در مقالات بعدی به روش ها و متد هایی چون DCS  ، SCADA ، HMI  وBMS   خواهیم پرداخت.

( در مقاله فوق بیشتر به حالات کلی و جنبه های مکانیکی اتوماسیون پرداخته شده و دید مدیریتی-کامپیوتری آن در آینده مورد بحث قرار می گیرد. مقاله فوق خلاصه و ترجمه چند مقاله انگلیسی از سایت های مرتبط با اتوماسیون است به همراه بعضی نظرات و تجربیات شخصی نگارنده ).